Informacje podstawowe

Polska, z populacją ponad 38 milionów mieszkańców, jest największym krajem w Europie Środkowo-Wschodniej należącym do Unii Europejskiej. Pod względem PKB jest 7. gospodarką w UE i 20. gospodarką świata (PKB za rok 2010 w cenach bieżących w przeliczeniu na dolary, dane MFW).

Sytuacja demograficzna i poziom rozwoju społecznego

Wstępne wyniki zeszłorocznego spisu powszechnego ludności przygotowanego przez GUS wykazały, że w Polsce na dzień 31 marca 2011 roku mieszkało prawie 38,3 mln osób. Przyrost naturalny w 2011 roku był dodatni, liczba ludności zwiększyła się o około 15 tys. w porównaniu z rokiem 2010, wynika z informacji GUS. Liczba ludności faktycznie zamieszkałej w miastach stanowiła około 59,4 proc. ogółu, a ludność wiejska około 40,6 proc.

Tabela 1 Populacja państw Unii Europejskiej na dzień 1 stycznia 2011 roku 

źródło: Eurostat

Na koniec marca 2011 roku w Polsce było 13,7 mln mieszkań, co oznacza, że od ostatniego spisu powszechnego w 2002 roku ich liczba wzrosła o 1,2 mln (o 9,8 proc.), wynika ze wstępnych wyników spisu.

Według danych GUS, na przestrzeni ostatnich lat obniżył się współczynnik obciążenia demograficznego w Polsce. W 2011 roku na każde 100 osób w wieku produkcyjnym przypadało 57 osób w wieku nieprodukcyjnym, o 5 osób mniej niż miało to miejsce w 2002 roku.

Pozytywnym zjawiskiem obserwowanym od ostatniego spisu w 2002 roku jest stały wzrost poziomu wykształcenia. Odsetek osób o wykształceniu ponadpodstawowym wzrósł z 66,9 proc. w 2002 do 78,7 proc. w 2011. Najbardziej dynamiczny wzrost zanotowano w odniesieniu do osób o wykształceniu wyższym, których udział w ogóle ludności zwiększył się z 9,9 proc. w 2002, do ponad 17,5 proc. w 2011.

Wyniki spisu powszechnego pokazują, że w 2011 roku około 1,94 mln osób przebywało na emigracji, w porównaniu do 786,1 tys. osób w 2002 roku podczas poprzedniego spisu.

Polska uznawana jest przez ONZ za kraj bardzo wysoko rozwinięty ze względu na Wskaźnik Rozwoju Społecznego (HDI), który bierze pod uwagę takie czynniki jak długość życia, średnią długość edukacji odbytej przez 25-latków i oczekiwany czas edukacji dzieci w wieku szkolnym, jak również produktu narodowego brutto per capita, po zmierzeniu parytetem siły nabywczej. W rankingu HDI zawartym w Human Development Report 2011 Polska zajęła 39. miejsce na 187 krajów ujętych w raporcie.

Produkt krajowy brutto

Według skorygowanych szacunków Głównego Urzędu Statystycznego podanych 20 kwietnia 2012 roku, Polski produkt krajowy brutto (PKB) wzrósł w 2011 roku o 4,3 proc. Inwestycje w tym czasie wzrosły o ok. 8,3 proc., a popyt krajowy wzrósł o 3,7 proc.

Dane GUS i Eurostatu pokazują, że pod względem wzrostu gospodarczego w 2011 roku Polska uplasowała się na czwartym miejscu wśród 27 krajów UE, za krajami bałtyckimi.

Tabela 2 Dwadzieścia państw świata z największym PKB w 2010 roku (w cenach bieżących, mld USD)

źródło: IMF

W świetle najnowszych prognoz Komisji Europejskiej, Polski wzrost gospodarczy w 2012 roku ma wynieść 2,5 proc. rdr i być w tym okresie najwyższym wzrostem wśród wszystkich członków UE. W roku 2013 polski PKB może wynieść 2,8 proc., przewiduje KE.

Na przestrzeni ostatnich lat Polska przyzwyczaiła już obserwatorów do tego, że jej gospodarka relatywnie dobrze radzi sobie na tle regionu Europy Środkowo-Wschodniej oraz całej Unii Europejskiej. Szczególnie widoczne było to w 2009 roku, kiedy według danych Eurostatu polski PKB wzrósł o 1,6 proc., co stanowiło jedyny dodatni wynik pośród 27 państw UE, tym samym zapewniając Polsce miano „zielonej wyspy”. Także w roku 2010 polska gospodarka wyróżniała się wśród państw Europy: wzrost PKB rzędu 3,9 proc. był trzecim co do wielkości w UE, ustępując jedynie wzrostom odnotowanym przez Słowację i Szwecję.

Tabela 3 Wzrost PKB państw Unii Europejskiej w 2011 (zmiana procentowa wobec 2010)

źródło: Eurostat

Rosnąc szybciej niż otoczenie, Polska zbliża się do poziomu gospodarczego zachodnich krajów Unii Europejskiej. W 1995 PKB Polski w przeliczeniu na jednego mieszkańca wynosił 43 proc. średniej krajów Unii Europejskiej, w 2000 roku – 48 proc., a w roku 2010 – 63 proc., wynika z danych Eurostatu.

Napływ środków unijnych

Od przystąpienia do Unii Europejskiej w 2004 roku do sprawowania prezydencji w Radzie UE w drugim półroczu 2011 roku Polska przebyła długą drogę. Dużym wsparciem dla rozwoju kraju był i nadal jest napływ funduszy strukturalnych w ramach polityki spójności UE. W unijnym budżecie na lata 2007-2013 środki przewidziane dla Polski w ramach tej polityki wyniosły blisko 68 mld euro – najwięcej wśród unijnych beneficjentów.

Według danych na dzień 6 maja 2012 roku, opublikowanych na stronie Ministerstwa Rozwoju Regionalnego, od początku uruchomienia programów podpisano z beneficjentami 69 886 umów o dofinansowanie na kwotę 298,3 mld zł wydatków kwalifikowalnych, w tym dofinansowanie w części UE 204,9 mld zł, co stanowi 74,5 proc. alokacji na lata 2007-2013.

Napływ środków z UE może się jeszcze zwiększyć w latach 2014-2020. Projekt rozporządzeń dotyczących nowej polityki spójności po 2013 roku, jakie KE przyjęła 5 października 2011 roku, zakłada przeznaczenie na politykę spójności w następnym sześcioletnim unijnym budżecie 376 mld euro i wyznaczenie limitu absorpcji funduszy strukturalnych na 2,5 proc. PKB danego kraju, co może przełożyć się na napływ środków do Polski w latach 2014-2020 w wysokości około 80 mld euro. Według Minister Rozwoju Regionalnego Elżbiety Bieńkowskiej, kwota ta „będzie oscylowała pomiędzy 80 mld euro zapisanymi w budżecie przez Komisję Europejska dla Polski, a 68 mld euro.” „Nie można w tej chwili powiedzieć, ile to będzie, ponieważ negocjacje trwają” – powiedziała na briefingu na początku kwietnia Bieńkowska

Polski rynek wewnętrzny oraz rynek pracy

Silny popyt wewnętrzny i solidna konsumpcja prywatna często wymieniane są przez ekonomistów wśród mocnych stron polskiej gospodarki, przyczyniających się do zachowania wzrostu gospodarczego nawet w obliczu trudnych warunków na rynkach międzynarodowych. Faktycznie, pierwsze miesiące 2012 roku pokazały, że wskaźniki te utrzymują się na dobrych poziomach.

Według danych GUS w opublikowanej 24 kwietnia 2012 roku Informacji o sytuacji społeczno-gospodarczej kraju. I kw. 2012, polska sprzedaż detaliczna (w cenach stałych) w I kw. roku 2012 ukształtowała się na poziomie o 8,4 proc. wyższym niż w tym samym okresie roku poprzedniego. W całym roku 2011 sprzedaż detaliczna wzrosła o 1,3 proc, spożycie ogółem – o 2,0 proc., natomiast spożycie indywidualne – o 3,1 proc., wynika ze skorygowanych szacunków GUS opublikowanych 20 kwietnia.

Poziom bezrobocia w Polsce w marcu 2012 roku, według metodologii Eurostatu, po uwzględnieniu czynników sezonowych, wyniósł 10,1 proc., pozostając na tym samym poziomie trzeci miesiąc z rzędu. Stabilizacja stopy bezrobocia w pierwszych miesiącach 2012 roku następuje po serii wzrostów tego wskaźnika obserwowanych w zeszłym roku. Marcowa stopa bezrobocia w Polsce jest nieznacznie niższa od średniej dla całej UE (10,2 proc.) i wyraźnie niższa od średniej dla strefy euro (10,9 proc.).

Tabela 4 Stopa bezrobocia w marcu 2012 w wybranych państwach Unii Europejskiej

źródło: Eurostat

Ministerstwo Finansów w aktualizacji Programu konwergencji na 2012 rok założyło, że stopa bezrobocia według definicji Eurostatu będzie stopniowo spadać, wynosząc 9,9 proc. na koniec 2012 roku, 9,7 proc. na koniec roku 2013 i wreszcie 8,9 proc. na koniec 2015, powiedziała PAP wiceminister finansów Maria Orłowska.

Bezpośrednie inwestycje zagraniczne – mocny wzrost w 2011 roku

Napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych do Polski w 2011 roku osiągnął wartość 10 340 mln euro i był o ponad 54 proc., wyższy niż rok wcześniej – wynika z danych Narodowego Banku Polskiego (NBP). Z kolei według danych UNCTAD, cytowanych przez Polską Agencję Informacji i Inwestycji Zagranicznych (PAIiIZ), napływ BIZ do Polski w całym roku 2011 wzrósł o 46,7 proc. rdr, osiągając wartość 14,2 mld USD.

Tabela 5 Polski handel zagraniczny w okresie styczeń-luty 2012 – podział na państwa

źródło: GUS

Przełom roku 2011 i 2012 przyniósł gorsze odczyty dotyczące bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce: w lutym saldo napływu BIZ do Polski było ujemne czwarty miesiąc z rzędu, wynika z danych NBP o obrotach bieżących. A jednak, zdaniem Ilony Antoniszyn-Klik, podsekretarz stanu w Ministerstwie Gospodarki, przekroczenie granicy 10 mld euro napływów inwestycji bezpośrednich w 2012 roku jest możliwe, pod warunkiem, że zostanie przedłużone funkcjonowanie Specjalnych Stref Ekonomicznych (SSE), a MF będzie współpracowało z MG przy tworzeniu indywidualnych programów dla inwestorów powyżej 1 mld euro. Antoniszyn-Klik dodała, że głównym zagrożeniem dla napływu inwestycji do Polski mogą być dalsze kłopoty strefy euro oraz innych gospodarek światowych.

Wcześniejsze dane pokazują, że Polska do tej pory pozytywnie wyróżniała się w Europie Środkowej pod względem BIZ. Według UNCTAD, w latach 2005-2010 bezpośrednie inwestycje zagraniczne w Polsce wyniosły około 91,7 mld USD (dla porównania, BIZ w analogicznym okresie dla innych krajów europejskich: Litwa – około 7,6 mld USD, Łotwa – około 6,4 mld USD, Czechy – około 37,7 mld USD, Bułgaria – około 39,5 mld USD, Węgry około – 30,3 mld USD). W 2010 roku napływ BIZ wyniósł blisko 9,7 mld USD, co uplasowało Polskę na pierwszym miejscu w regionie.

Handel zagraniczny – eksport wciąż rośnie szybciej niż import

Według danych tymczasowych GUS, w 2011 roku odnotowano nieco wyższy wzrost eksportu niż importu. Liczony w złotych, w cenach bieżących, eksport był w tym okresie wyższy o 15,3 proc. w porównaniu z rokiem 2010 i wyniósł 554,8 mld zł. Import wzrósł z kolei o 14,6 proc., osiągając poziom 614,4 mld zł. Wymiana zamknęła się zatem ujemnym saldem w wysokości 59,6 mld zł (wobec minus 55,1 mld zł rok wcześniej).

Tabela 6 Obroty handlu zagranicznego Polski (w mln EUR)

źródło: GUS

Szybsze tempo wzrostu eksportu niż importu utrzymuje się również na początku 2012 roku: wartość eksportu, wyrażona w złotówkach i w cenach bieżących, w okresie styczeń–luty 2012 wzrosła o 14,1 proc. rdr, podczas gdy import w tym samym okresie wzrósł o 12,8 proc.

Tabela 7 Napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych do Polski (w mln EUR)

źródło: NBP

W ciągu dwóch pierwszych miesięcy bieżącego roku w strukturze geograficznej obrotów towarowych w porównaniu z okresem styczeń–luty ubiegłego roku zmniejszył się udział w obrotach ogółem krajów rozwiniętych (w tym krajów UE), przy wzroście znaczenia krajów Europy Środkowo-Wschodniej i – wyłącznie jeśli chodzi o eksport – krajów rozwijających się. Może to świadczyć o tym, że w obliczu spowolnienia w krajach Zachodniej Europy polskie firmy szukają partnerów handlowych na innych, bardziej obiecujących rynkach.
Największym odbiorcą polskiego eksportu pozostają Niemcy, które w dwóch pierwszych miesiącach 2012 roku były odbiorcą 26,3 proc. polskiego eksportu i odpowiadały za 20,9 proc. importu do Polski. Udział Niemiec w tych kategoriach zmniejszył się w ciągu roku jedynie nieznacznie – odpowiednio o 0,4 i 0,6 pkt proc.

Polski rynek kapitałowy – Warszawa centrum finansowym Europy Środkowo-Wschodniej

Rok 2011 umocnił pozycję Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie jako centrum finansowego regionu Europy Środkowo-Wschodniej. GPW uplasowała się pod względem liczby debiutów w 2011 roku na pierwszym miejscu w Europie (dane PwC, IPO Watch Europe) i trzecim na świecie (dane Światowej Federacji Giełd (WFE)). Natomiast biorąc pod uwagę wartość przeprowadzonych IPO, GPW z wynikiem 2,2 mld euro była w 2011 roku trzecim rynkiem w Europie, ustępując jedynie giełdom londyńskiej i madryckiej, podaje PwC.

Tabela 8 Liczba debiutów giełdowych w Europie w 2011 i I kw. 2012 z podziałem na poszczególne giełdy

2011	I kw. 2012

źródło: WSE

Pod względem dynamiki wzrostu liczby spółek w 2011 roku, która dla GPW wyniosła 33 proc., polska giełda zajęła pierwsze miejsce na świecie, wyprzedzając nawet giełdę chińską w Shenzhen, dla której dynamika ta wyniosła 21 proc. (dane WFE). Jeśliby z kolei wziąć pod uwagę dynamikę wzrostu obrotów akcjami w 2011 w stosunku do poprzedniego roku, która według WFE wyniosła w Warszawie 25 proc., GPW była piątą giełdą na świecie i pierwszą w Europie.

Z wynikiem 25 pierwotnych ofert publicznych (IPO) przeprowadzonych w I kwartale 2012, Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie w bieżącym roku utrzymuje swoją pozycję lidera wśród europejskich rynków akcji pod względem liczby debiutów, jednocześnie plasując się na czwartym miejscu w Europie pod względem wartości debiutów, wynika z raportu IPO Watch Europe grupy PwC.

Warszawska giełda może także poszczycić się liczącym się w Europie rynkiem instrumentów pochodnych oraz szybko rosnącym rynkiem obligacji nieskarbowych Catalyst, prowadzonym przez spółkę z jej grupy, Bondspot SA. Pod względem wolumenu obrotu kontraktami terminowymi na indeks giełdowy, GPW z wynikiem 13,7 mln sztuk zajęła w 2011 roku pierwsze miejsce w regionie Europy Środkowo-Wschodniej oraz czwarte w całej Europie, wynika z danych poszczególnych giełd oraz FESE. Jak z kolei podała w komunikacie GPW, w marcu i w I kwartale 2012 roku rynek Catalyst odnotował najwyższe sesyjne obroty instrumentami dłużnymi od czasu powstania. „Miesięczne obroty sesyjne w marcu miały wartość 380,5 mln zł i wzrosły blisko czterokrotnie rok do roku, podczas gdy obroty sesyjne w I kwartale 2012 roku wyniosły 580,0 mln zł (wzrost o 97,3 proc. wobec I kwartału 2011).”

Znaczenie GPW jako centrum finansowego wykracza poza granice Europy – w Warszawie obecnych jest wiele instytucji finansowych o zasięgu światowym. Status członka GPW posiadają najwięksi globalni gracze, w tym Goldman Sachs, Morgan Stanley, Merrill Lynch, JP Morgan, Credit Suisse, Societe Generale, UBS, BNP Paribas czy HSBC.
 

===============